· Yahimizwa kuchochea Biashara na Maendeleo
Na MARY GWERA,
Mahakama-Arusha
Jaji Mfawidhi wa Mahakama
Kuu ya Tanzania, Masjala Ndogo Arusha, Mhe. Frank Mahimbali leo tarehe 12
Novemba, 2026 amemwakilisha Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe.
George Masaju katika hafla ya Maadhimisho ya miaka 25 (Silver Jubilee) tangu
kuanzishwa kwa Mahakama ya Haki ya Afrika Mashariki (EACJ) iliyofanyika jijini
Arusha.
Akifungua hafla ya
maadhimisho hayo kwa niaba ya Rais wa Uganda, Mhe. Yoweri Kaguta Museveni,
Naibu Waziri Mkuu wa Kwanza wa Uganda, Mhe. Rebecca Alitwala Kadaga ameipongeza
Mahakama hiyo kwa mafanikio makubwa tangu ilipoanza kufanya kazi mwaka 2001
ikiwa na nchi tatu pekee Tanzania, Uganda na Kenya hadi kufikia nchi wanachama
nane zenye zaidi ya watu milioni 350, zikijumuisha ukanda wote kuanzia Bahari
ya Hindi (Somalia na Tanzania) hadi Bahari ya Atlantiki (Jamhuri ya
Kidemokrasia ya Kongo).
Katika hotuba yake, mgeni
rasmi ameeleza umuhimu wa mtangamano wa kikanda akirejea mazungumzo yake ya
mwisho na Hayati Baba wa Taifa, Mwalimu Julius Nyerere, jijini Arusha kuhusu
mustakabali wa Bara la Afrika. Amefafanua kuwa, Afrika ilichelewa kuendelea na
kujikuta ikitawaliwa na wakoloni kutokana na mgawanyiko na ubinafsi wa
kiutawala, hali aliyoiita kwa lugha ya asili ‘okukonesa’ au ‘ukusia’
kwa Kiswahili yaani kupika chakula kwa moto usio na uwiano na kukifanya kiive
nusu, hivyo kupoteza rasilimali.
Amebainisha kuwa, kizazi
chao kiliweka malengo makuu manne ya kihistoria kwa Afrika: ukombozi dhidi ya
ukoloni (ambao umekamilika), kwenda na wakati kupitia sayansi na teknolojia,
kuleta ustawi wa kiuchumi kwa wananchi, pamoja na ulinzi na usalama wa
kimkakati. Alisisitiza kuwa ustawi wa kiuchumi hauwezi kuja kwa maombi pekee
wala kwa kesi zisizoisha mahakamani, bali kwa kuzalisha bidhaa na huduma na
kuwa na soko kubwa la ndani la watu milioni 350, kama ilivyo kwa mataifa tajiri
duniani kama Marekani, China na India.
Katika hotuba yake
iliyosomwa na Mhe. Kadaga, Rais Museven amezungumzia wajibu wa Mahakama ya
Afrika Mashariki ya Haki, kuwa, Mahakama hiyo haikuundwa ili watu waje Arusha
kubishana kuhusu vifungu vya kisheria na kukwamisha maendeleo, bali ili kuwa
mlinzi wa Mkataba wa Jumuiya na kiunganishi cha biashara.
Amesema kuwa, wawekezaji
wanapokuja Afrika Mashariki, swali lao la kwanza ni iwapo kuna mwamuzi huru na
wa haki endapo malori yao yatakwamishwa mipakani kama vile Namanga au Malaba.
Alionya kuwa, bila mfumo wa haki wa kibiashara ulio wa haraka na unaotabirika,
wawekezaji watakata tamaa, mitaji itaisha, na vijana wataendelea kupoteza
maisha wakivuka Bahari ya Mediterania kwenda Ulaya kutafuta ajira.
Aidha, ametoa wito kwa Majaji
wa Mahakama za Kitaifa na Kikanda kuondokana na kile alichokiita "mchanganyiko
wa kiitikadi" (ideological disorientation), ambapo baadhi ya Majaji
hunakili maamuzi ya kisheria kutoka Ulaya bila kuzingatia mazingira halisi ya
kiuchumi na kijamii ya nchi zinazoendelea.
Amekemea tabia ya kutoa
zuio la Mahakama (injunctions) linalosimamisha miradi mikubwa ya kimkakati kama
ujenzi wa barabara, reli, au mabwawa ya umeme kwa miaka mingi kutokana na
kasoro ndogo za kiutaratibu, huku akisisitiza kuwa, sheria inapaswa kuwa chombo
cha mabadiliko ya kijamii na ukombozi wa kiuchumi, na si kikwazo cha maendeleo.
Kuhusu changamoto ya
utekelezaji wa hukumu za Mahakama iliyotajwa awali na Rais wa Mahakama hiyo,
Mhe. Nestor Kayobera (Jaji), mgeni rasmi alikubaliana na kauli yake kuwa, Mahakama
ambayo maamuzi yake hayatekelezwi ni sawa na simba asiye na meno. Hata hivyo,
alisisitiza kuwa suluhisho la kudumu la vikwazo vyote vya kibiashara,
kiusalama, na kimahakama ni kufikia Shirikisho la Kisiasa la Afrika Mashariki
(East African Political Federation), ambalo litakuwa na mfumo mmoja wa Mahakama,
Jeshi moja la ulinzi, na sauti moja duniani.
Akihitimisha hotuba yake,
Mhe. Kadaga amewahimiza Majaji na Watumishi wa Mahakama hiyo kuongeza kasi ya
utatuzi wa migogoro ya kibiashara, kuachana na urasimu wa kisheria unaokwamisha
maendeleo, na kuliongoza eneo la Afrika Mashariki kuelekea kwenye uchumi wa
kisasa, wenye ustawi na usalama.
Awali akitoa neno kabla
ya kumkaribisha Mgeni Rasmi, Rais wa Mahakama ya Afrika Mashariki ya Haki
(EACJ), Mhe. Nestor Kayobera amesema Mahakama ya Haki ya Afrika Mashariki
(EACJ) imeadhimisha Jubilei ya Fedha (miaka 25) tangu kuanzishwa kwake, ikiwa
na wito mahsusi kwa Nchi Wanachama wa Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC)
kuheshimu na kutekeleza hukumu zinazotolewa na Mahakama hiyo ili kuimarisha
utawala wa sheria na mtangamano wa kikanda.
Katika
hotuba yake, Mhe. Kayobera amesema ili kuendana na kasi ya ukuaji wa mtangamano
wa Jumuiya ikiwemo Soko la pamoja na Umoja wa Fedha, ameainisha vipaumbele
vitano vikuu kwa miaka 25 ijayo ambavyo ni pamoja na Kupanua mamlaka ya Mahakama
chini ya Kifungu cha 27(2) ili kujumuisha masuala ya biashara, uwekezaji, na
fedha, Kukamilisha suala la Makao makuu ya kudumu ya Mahakama hiyo.
Masuala mengine
aliyosisitiza ni pamoja na Kuongeza uelewa kwa umma kuhusu majukumu na
taratibu za mahakama kupitia elimu ya sheria na mifumo ya kidijitali, Kukuza
njia mbadala za utatuzi wa migogoro (ADR) kama vile usuluhishi na
upatanishi pamoja na Kuimarisha ushirikiano na Mahakama za kitaifa, Vyama
vya Mawakili, Vyuo Vikuu na Vyombo vya Habari.
Akizungumza wakati wa
hafla hiyo, naye Katibu Mkuu wa Jumuiya ya Afrika Mashariki, Balozi Stephen
Mbundi amesema, uwezo wa Mahakama ya Afrika Mashariki unapaswa kuimarishwa kuhudumia
Nchi nane Wanachama huku akisisitiza juu ya hatua za makusudi za kuongeza uwezo
wa rasilimali watu, fedha na miundombinu ya kidijitali ili kukidhi mahitaji ya
nchi wanachama zilizofika nane.
Aidha, Katibu Mkuu huyo
amebainisha kuwa, tangu kuzinduliwa kwa Mahakama ya Haki ya Afrika Mashariki
(EACJ) tarehe 30 Novemba, 2001, na kuanzishwa kwa Divisheni ya Kwanza na ya
Rufaa mwaka 2006 Mahakama imesajili jumla ya mashauri 1,032 kufikia Agosti 2026
ambapo ameeleza kuwa, idadi hiyo inaonesha jinsi wananchi na wadau
wanavyoendelea kuamini Mahakama hiyo katika kutatua migogoro na kutafsiri
Mkataba wa EAC.
Katika kujiandaa na miaka
25 ijayo, Katibu Mkuu huyo ameeleza vipaumbele viwili vikuu vya kuzingatiwa
ambavyo ni Kuimarisha Uwezo wa Mahakama kwa kuongeza rasilimali ili
kukabiliana na ukuaji wa Jumuiya tangu ilipoanza na Nchi Wanachama 3 hadi
kufikia 8 kwa sasa, pamoja na kuweka mifumo ya kisasa ya kidijitali ili
kuharakisha usimamizi wa mashauri.
Amekumbusha kuwa, EACJ
ilikuwa miongoni mwa Mahakama za kwanza duniani kubadilisha kanuni zake
kuwezesha vikao vya mtandao wakati wa janga la UVIKO-19 mwaka 2020.
Jambo lingine
amezungumzia kuhusu Matumizi ya Utatuzi wa Migogoro kwa njia ya Usuluhishi
(Arbitration), ambapo ameeleza kuwa eneo la usuluhishi kupitia Mahakama
halijatumika kikamilifu, licha ya ukuaji wa biashara na uwekezaji kikanda. Ameagiza
taasisi zote za EAC zihakikishe usuluhishi ndani ya EACJ unakuwa njia kuu ya
utatuzi wa migogoro katika mikataba yote endapo suluhu ya amani itashindikana.
Aidha, ameahidi kuwa,
Sekretarieti ya EAC itaendelea kushirikiana na Uongozi wa Mahakama hiyo katika
kuhamasisha rasilimali, kuratibu masuala ya kiutawala, na kufanyia kazi
mapendekezo yatakayotolewa katika kongamano hilo kupitia vyombo vya maamuzi vya
Jumuiya.
Maadhimisho hayo yenye
kaulimbiu isemayo; Miaka 25 ya Mahakama ya Haki ya Afrika Mashariki,
kutoka msingi hadi mustakabali yamepambwa na matukio mbalimbali ikiwa
ni pamoja na mijadala ya kubadilishana uzoefu na kutathmini mchango wa Mahakama
hiyo katika kutatua migogoro, kulinda haki na kuhakikisha utekelezaji wa Mkataba
wa kuanzishwa kwa Jumuiya hiyo.
Maadhimisho hayo yamehudhuriwa na Majaji,Wasajili, Mahakimu wa Mahakama na Wadau mbalimbali wa Mahakama. Na kwa upande wa Mahakama ya Tanzania baadhi ya Majaji wa Mahakama ya Rufani akiwemo Mhe. Dkt. Paul Kihwelo, Mhe. Yohane Masara na baadhi ya Majaji wa Mahakama Kuu Arusha, Mtendaji Mkuu wa Mahakama, Dkt. John Antony Jingu, Msajili Mkuu, Mhe. Eva Kiaki Nkya, Naibu Msajili na Rais wa Chama cha Mahakimu na Majaji Tanzania (TMJA), Mhe. Elimo Massawe na wengine kadhaa wameshiriki katika Maadhimisho ya miaka 25 ya Mahakama hiyo.
Matukio katika picha Hafla ya Maadhimisho ya miaka 25 ya Mahakama ya Haki ya Afrika Mashariki (EACJ) leo tarehe 12 Novemba, 2026 katika Ofisi za Makao Makuu ya Afrika Mashariki jijini Arusha.
Naibu Waziri Mkuu wa Kwanza wa Uganda, Mhe. Rebecca Alitwala Kadaga (katikati) akiwa katika picha ya pamoja na sehemu ya Majaji na Viongozi wengine waliohudhuria katika hafla ya maadhimisho ya miaka 25 ya Mahakama ya Haki ya Afrika Mashariki (EACJ) leo tarehe 12 Novemba, 2026 jijini Arusha. Wa tatu kulia ni Rais wa Mahakama ya Haki ya Afrika Mashariki (EACJ), Mhe. Nestor Kayobera, wa kwanza kushoto ni Jaji Mkuu wa Zanzibar, Mhe. Khamis Ramadhan Abdalla, wa pili kushoto ni Jaji Mkuu wa Malawi na Mwenyekiti wa Jukwaa la Majaji Wakuu wa Kusini na Mashariki mwa Afrika (SEACJF), Mhe. Rizine Mzikamanda. Waliosimama (wa kwanza kulia) ni Jaji Mfawidhi wa Mahakama Kuu ya Tanzania Masjala Ndogo Arusha, Mhe. Frank Mahimbali pamoja na Viongozi wengine walioshiriki katika maadhimisho ya miaka 25 ya Mahakama hiyo.
Washiriki kutoka Mahakama ya Tanzania wakiwemo baadhi ya Majaji, Mtendaji Mkuu, Msajili Mkuu Naibu Wasajili pamoja na Mahakimu walioshiriki katika hafla ya Maadhimisho ya miaka 25 ya Mahakama ya Haki ya Afrika Mashariki (EACJ) wakiwa katika picha ya pamoja.
Mgeni Rasmi ambaye ni Naibu Waziri Mkuu wa Kwanza wa Uganda, Mhe. Rebecca Alitwala Kadaga akitoa hotuba kwa niaba ya Rais wa Uganda, Mhe. Yoweri Kaguta Museveni leo tarehe 12 Novemba, 2026 wakati wa hafla ya maadhimisho ya miaka 25 ya Mahakama ya Haki ya Afrika Mashariki (EACJ).
Katibu Mkuu wa Jumuiya ya Afrika Mashariki, Balozi Stephen Mbundi akitoa neno wakati wa hafla ya maadhimisho ya miaka 25 ya Mahakama ya Haki ya Afrika Mashariki (EACJ) leo tarehe 12 Novemba, 2026 jijini Arusha.

Jaji wa Mahakama ya Rufani ambaye pia ni Jaji Kiongozi wa Mahakama ya Haki ya Afrika Mashariki (EACJ), Mhe. Yohane Masara akitoa hotuba ya kufunga hafla maadhimisho ya miaka 25 ya Mahakama hiyo leo tarehe 12 Novemba, 2026.
















































