Jumatano, 18 Novemba 2026

TAWJA WAPEWA MAFUNZO YA USTAWI WA MAISHA, ULINZI WA MIUNDOMBINU YA UMEME

Na MUKSINI NAKUVAMBA – Mahakama, Mbeya 

Chama cha Majaji na Mahakimu Wanawake Tanzania (TAWJA), Mkoa wa Mbeya, kimepata mafunzo ya umuhimu wa ustawi wa maisha na ulinzi wa miundombinu ya umeme ili kuongeza uelewa na kuimarisha ustawi wa wanachama.

Akitoa mafunzo kuhusu ustawi wa maisha, Jaji wa Mahakama Kuu Masjala Ndogo ya Mbeya, Mhe. Said Kalunde alisema kuwa, dhana hiyo inahusisha ustawi wa mwili, akili, hisia, mahusiano ya kijamii na hali ya kiuchumi.

Mhe. Kalunde aliongeza kuwa, ustawi wa mtu hujengwa na mambo yanayohusiana, ikiwemo afya na mapumziko, uhuru wa kufanya maamuzi, kutoa maoni, mahusiano baina ya watu pamoja na mazingira ya kazi.

Aidha, alieleza umuhimu wa safari na matembezi katika kuimarisha ustawi wa maisha, akibainisha kuwa huchochea urafiki na hali ya kujumuika na wengine.

Pia hutoa fursa ya kupumzika na kujiburudisha, kurejesha nguvu na ari, kujifunza katika mazingira mapya, kuongeza kujiamini na kupanua uzoefu wa kitaaluma, jambo linalosaidia kukuza mitazamo na uwezo wa kutoa maoni.

Katika hatua nyingine washiriki hao walipatiwa mafunzo kuhusu umuhimu wa kulinda miundombinu ya umeme na wajibu wa Mahakama katika kuhakikisha watu wanaobainika kuhusika na uharibifu wa miundombinu hiyo wanawajibishwa kwa mujibu wa sheria.

Mafunzo hayo yalitolewa na wataalamu kutoka Shirika la Umeme Tanzania (TANESCO), ambao ni Afisa Usalama wa TANESCO Nyanda za Juu Kusini, Bw. Andrew Soko, na Afisa Usalama wa TANESCO Mkoa wa Mbeya, Bw. Aloyce Mndolwa.

Mafunzo hayo yalilenga kuongeza uelewa wa Majaji na Mahakimu kuhusu masuala ya kiufundi yanayohusu miundombinu ya umeme, madhara ya uharibifu wake na umuhimu wa kuilinda.

Washiriki walipata fursa ya kujifunza kupitia mawasilisho ya wataalamu pamoja na kufanya mazoezi ya kitaaluma kwa makundi, hatua iliyolenga kuimarisha uelewa na kubadilishana uzoefu.

Kikao hicho pia kilitoa fursa kwa washiriki kutembelea maeneo mbalimbali ya Kalongo Farm Resort, kujionea mandhari ya kuvutia yenye uoto wa kijani pamoja na shughuli za kilimo na ufugaji zinazoendelea katika eneo hilo.

Mafunzo hayo yaliwashirikisha viongozi wa Mahakama Kuu, Masjala Ndogo ya Mbeya, wakiongozwa na Jaji Mfawidhi wa Mahakama Kuu, Masjala Ndogo ya Mbeya, Mhe. Fahamu Mtulya, Majaji wengine walioshiriki mafunzo hayo ni Mhe. Angaza Mwipopo na Mhe. Said Kalunde, Naibu Wasajili Mahakama Kuu, Masjala Ndogo ya Mbeya, Mhe. Benard Mpepo, Mhe. Karol Mashauri, Mhe. Ally Mkama, pamoja na Mtendaji wa Mahakama Kuu, Masjala Ndogo ya Mbeya, Bw. Festo Chonya.

Jaji Mfawidhi Mahakama Kuu Masjala Ndogo ya Mbeya Mhe. Fahamu Mtulya, akitolea maelezo juu ya utambuzi wa vifaa mbalimbali vya TANESCO ambavyo vinaweza kufikishwa mahakamani kama vielelezo. 

Jaji wa Mahakama Kuu Masjala Ndogo ya Mbeya Mhe. Said Kalunde (aliyesimama) akitoa mafunzo ya kukuza uelewa juu ya kuimarisha ustawi wa maisha ya wanachama wa TAWJA katika maisha na utekelezaji wa majukumu yao.

Majaji wa Mahakama Kuu, Masjala Ndogo ya Mbeya wakiongozwa na Jaji Mfawidhi Mahakama Kuu Masjala Ndogo ya Mbeya Mhe. Fahamu Mtulya (wa kwanza kulia), Jaji wa Mahakama Kuu Masjala Ndogo ya Mbeya Mhe. Angaza Ernest Mwipopo (wa pili kulia), na Jaji wa Mahakama Kuu Masjala Ndogo ya Mbeya Mhe. Saud Kalunde, wakifuatilia mafunzo hayo.

Sehemu ya wanachama wa TAWJA Mbeya na Viongozi wa Mahakama kuu, Masjala Ndogo ya Mbeya, wakiwa kwenye picha ya pamoja mara baada ya wakizunguka maeneo mbalimbali ya eneo la Kalongo Farm.
Sehemu ya wanachama wa TAWJA Mbeya na Viongozi wa Mahakama kuu, Masjala Ndogo ya Mbeya, wakiwa kwenye picha ya pamoja mara baada ya wakizunguka maeneo mbalimbali ya eneo la Kalongo Farm.

Sehemu ya wanachama wa TAWJA Mbeya na Viongozi wa Mahakama kuu, Masjala Ndogo ya Mbeya, wakiwa kwenye picha ya pamoja mara baada ya wakizunguka maeneo mbalimbali ya eneo la Kalongo Farm.

Sehemu ya wanachama wa TAWJA, wakifuatilia mafunzo hayo.

Sehemu ya wanachama wa TAWJA, wakifuatilia mafunzo hayo.

Jaji Mfawidhi Mahakama Kuu Masjala Ndogo ya Mbeya Mhe. Fahamu Mtulya, akikata keki na sehemu ya wanachama wa TAWJA, katika kikao hicho.

Sehemu ya wanachama wa TAWJA Mbeya na Viongozi wa Mahakama kuu, Masjala Ndogo ya Mbeya, wakizunguka maeneo mbalimbali ya eneo la Kalongo Farm.

Afisa Usalama wa TANESCO Mkoa wa Mbeya, Bw. Aloyce Mndolwa akifafanua jambo wakati wa mafunzo ya ulinzi wa miundombinu ya Umeme.

Afisa Usalama wa TANESCO, Nyanda za Juu Kusini, Bw. Andrew Soko (aliyesimama), akitoa mafunzo hayo kwa Mahakimu, kushoto kwake Afisa Usalama wa TANESCO Mkoa wa Mbeya, Bw. Aloyce Mndolwa.

Viongozi wa Mahakama Kuu Masjala Ndogo ya Mbeya na Viongozi wa TANESCO wakiwa kwenye picha ya pamoja mara baada ya mafunzo hayo. Walioketi mbele ni Jaji Mfawidhi Mahakama Kuu Masjala Ndogo ya Mbeya Mhe. Fahamu Mtulya (katikati), wa kwanza kulia ni Afisa Usalama wa TANESCO, Nyanda za Juu Kusini, Bw. Andrew Soko, (wa pili kulia) ni Jaji wa Mahakama Kuu Masjala Ndogo ya Mbeya Mhe. Said Kalunde, (wa kwanza kushoto) ni Mratibu wa TAWJA Mkoa wa Mbeya Mhe. Joye Masawe na Jaji wa Mahakama Kuu Masjala Ndogo ya Mbeya Mhe. Angaza Ernest Mwipopo (wa pili kushoto).

(Habari Hii Imehaririwa na Innocent Kansha - Mahakama)


JAJI MSTAAFU EUSEBIA MUNUO AMTEMBELEA JAJI MKUU MASAJU

Jaji Mstaafu wa Mahakama ya Rufani Tanzania, Mhe. Eusebia Nicholas Munuo jana tarehe 17 Novemba, 2026 alimtembelea Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. George Masaju na kupata fursa ya kufanya naye mazungumzo mafupi ofisini kwake Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania jijini Dodoma.  

Kadhalika, Mhe. Munuo aliwasili Makao Makuu ya Mahakama ili kushiriki katika Hafla ya Uzinduzi wa Kitabu chake kiitwacho JUSTICE EUSEBIA MUNUO: A Trailblazer in the Legal Profession in Tanzania” kilichozinduliwa na Jaji Mkuu.

Matukio katika picha, Jaji Mstaafu wa Mahakama ya Rufani Tanzania, Mhe. Eusebia Munuo alipotembelea Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. George Masaju tarehe 17 Novemba, 2026 Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania jijini Dodoma.


Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. George Masaju akisalimiana na Jaji Mstaafu wa Mahakama ya Rufani Tanzania, Mhe. Eusebia Nicholas Munuo (kulia) alipomtembelea Jaji Mkuu ofisini kwake Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania jijini Dodoma tarehe 17 Novemba, 2026. Kushoto  ni Jaji Kiongozi wa Mahakama Kuu ya Tanzania, Mhe. Dkt. Mustapher Mohamed Siyani.

Jaji Mstaafu wa Mahakama ya Rufani Tanzania, Mhe. Eusebia Nicholas Munuo (kulia) akisaini kitabu cha wageni alipomtembelea Jaji Mkuu ofisini kwake Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania jijini Dodoma tarehe 17 Novemba, 2026.

Jaji Mstaafu wa Mahakama ya Rufani Tanzania, Mhe. Eusebia Nicholas Munuo (kushoto) akifanya mazungumzo na 
Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. George Masaju ofisini kwa Jaji Mkuu Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania jijini Dodoma tarehe 17 Novemba, 2026.

Mazungumzo yakiendelea. Kushoto ni Jaji wa Mahakama ya Rufani Tanzania na Amidi wa Mahakama hiyo, Mhe. Augustine Mwarija.

Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. George Masaju (kulia) akiwa katika picha ya pamoja na Jaji Mstaafu wa Mahakama ya Rufani Tanzania, Mhe. Eusebia Nicholas Munuo.

Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. George Masaju (wa pili kulia) akiwa katika picha ya pamoja na Jaji Mstaafu wa Mahakama ya Rufani Tanzania, Mhe. Eusebia Nicholas Munuo (wa pili kushoto). Wa kwanza kushoto ni Jaji wa Mahakama ya Rufani Tanzania na Amidi wa Mahakama hiyo, Mhe. Augustine Mwarija na wa kwanza kulia ni Jaji wa Mahakama ya Rufani Tanzania na Mkuu wa Chuo cha Uongozi wa Mahakama (IJA) Lushoto, Mhe. Dkt. Paul Kihwelo.

Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. George Masaju (kulia) akiagana na Jaji Mstaafu wa Mahakama ya Rufani Tanzania, Mhe. Eusebia Nicholas Munuo.

(Picha na MARY GWERA, Mahakama-Dodoma)




 


MABADILIKO CHANYA KATIKA JAMII HAYALETWI KWA KUPIGANA, BALI KWA KUSHIRIKIANA; JAJI MSTAAFU MUNUO

Na MARY GWERA, Mahakama-Dodoma

Jaji Mstaafu na Mahakama ya Rufani Tanzania, Mhe. Eusebia Nicholas Munuo amesisitiza kuwa, juhudi zote za kuleta mabadiliko chanya kwenye jamii, ikiwemo kulinda haki za wanawake na watoto, zinapaswa kuendeshwa kwa pamoja kupitia elimu, mafunzo, na maandishi badala ya migogoro na mabishano.

Akitoa neno la shukrani tarehe 17 Novemba, 2026 kwenye ukumbi wa Mikutano wa Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania jijini Dodoma wakati wa hafla ya uzinduzi wa Kitabu maalum kinachomuenzi kinachoitwa ‘JUSTICE EUSEBIA MUNUO: A Trailblazer in the Legal Profession in Tanzania,’ kilichoandaliwa chini ya uratibu wa Chuo cha Uongozi wa Mahakama Lushoto (IJA), Jaji Munuo almaarufu kwa jina la Mama Munuo alieleza kuwa nguvu ya kalamu na maarifa husafiri kila kona na kuleta mageuzi ya kudumu kuliko kutumia nguvu.

Katika hotuba yake iliyojaa hisia na kumbukumbu za safari yake ndefu ya utumishi, Jaji Munuo ameishukuru Mahakama ya Tanzania pamoja na Chuo cha Uongozi wa Mahakama (IJA) Lushoto kwa hatua waliochukua ya kuona umuhimu wa kuwa na kitabu hicho.

Kadhalika, Jaji Mstaafu huyo, alikumbushia mchango wa Mwanazuoni na Mwanaharakati wa Haki za Binadamu, Prof. Ruth Meena, ambaye wamefanya naye kazi kwa karibu miongo kadhaa. Alisimulia namna ushirikiano wao ulivyosaidia kufungua milango ya kimataifa, ikiwemo safari yake ya kwanza mwaka 1996 kuhudhuria mkutano wa Chama cha Kimataifa cha Majaji Wanawake (IAWJ) mjini Ottawa, Canada, kwa msaada wa mtandao huo na Ford Foundation.

Aliongeza kuwa, jitihada za pamoja zilizofanywa kupitia asasi za kiraia na mashirika ya kimataifa kama ‘UN Women’ zimesaidia kupiga vita vitendo vya rushwa ya ngono (sextortion), kiasi kwamba leo hii elimu hiyo imefika hadi vijijini na kuongeza uelewa mpana kwa jamii.

Akizungumzia uanzishwaji wa Chama cha Majaji Wanawake Tanzania (TAWJA), Jaji Munuo alibainisha kuwa mafanikio ya chama hicho hayakujengwa na wanawake pekee, bali yalitokana na ushirikiano thabiti wa Mahakama na Majaji wa kiume (akiwataja viongozi kama aliyekuwa Jaji Mkuu, Mhe. Prof. Ibrahim Juma, Jaji Ignas Kitusi na Mhe. Masati.

Alieleza kuwa, uwepo wa Majaji wa kiume katika mafunzo yaliyotolewa vijijini uliimarisha uaminifu (credibility) kwa jamii, kwani wananchi waligundua kuwa lengo kuu lilikuwa ni maendeleo ya familia nzima na usalama wa watoto, badala ya mgawanyiko wa kijinsia.

Jaji Munuo alihitimisha kwa kutoa rai kwa Majaji, Mahakimu na Wanasheria vijana kwamba, Uongozi wa kimahakama unavuka mipaka ya kusikiliza mashauri mahakamani pekee, bali watumishi wa sheria wanapaswa kujitokeza kama Viongozi na waelezi wazuri katika jamii ili kuhakikisha kuna amani, upendo katika familia na taifa kwa ujumla.

Kitabu hicho kipya kinatazamwa kama hazina kubwa na kifungua macho (eye opener) kitakachonufaisha vizazi vya sasa na vijavyo katika kuimarisha misingi ya utawala wa sheria nchini Tanzania na kimataifa.

Awali akitoa neno la utangulizi wakati wa uzinduzi wa Kitabu hicho kilichozinduliwa na Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. George Masaju, Hakimu Mkazi Mkuu na Mkurugenzi wa Mafunzo-Chuo cha Uongozi wa Mahakama (IJA) Lushoto, Mhe. Dkt. Patricia Kisinda alisema siku hiyo si ya kuzindua kitabu pekee; bali pia ni siku ya kutambua historia, kuenzi utumishi uliotukuka na kuthamini mchango wa kipekee katika maendeleo ya haki na utawala wa sheria nchini Tanzania wa Jaji Mstaafu, Mhe.  Eusebia Munuo.

“Tukio hili la leo lina umuhimu wa kipekee kwakuwa linaakisi historia ya Jaji Munuo, Mwanamke aliyefungua njia katika taaluma ya sheria Nchini,” alisisitiza Mhe. Dkt. Kisinda.

Aliongeza kuwa, historia ya Jaji Mstaafu, Mhe. Munuo ni fahari ya Mahakama na Nchi kwa ujumla kwakuwa mafanikio yake ni somo la na urithi wa utumishi wake wa umma uliotukuka ni mwongozo wa kizazi cha sasa na vizazi vijavyo.


Jaji Mstaafu na Mahakama ya Rufani Tanzania, Mhe. Eusebia Nicholas Munuo akitoa neno la shukrani wakati wa Hafla ya Uzinduzi wa Kitabu cha Historia ya Jaji Munuo kiitwacho ‘JUSTICE EUSEBIA MUNUO: A Trailblazer in the Legal Profession in Tanzania, kilichozinduliwa na Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. George Masaju tarehe 17 Novemba, 2026 kwenye Ukumbi wa Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania jijini Dodoma.

Baadhi ya Majaji, Viongozi, Watumishi wa Mahakama pamoja na Wageni waalikwa walioshiriki katika Hafla ya Uzinduzi wa Kitabu ‘JUSTICE EUSEBIA MUNUO: A Trailblazer in the Legal Profession in Tanzania, kilichozinduliwa na Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. George Masaju tarehe 17 Novemba, 2026 kwenye Ukumbi wa Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania jijini Dodoma.

Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. George Masaju (kushoto) akiwa pamoja na Hakimu Mkazi Mkuu na Mkurugenzi wa Mafunzo - Chuo cha Uongozi wa Mahakama (IJA) Lushoto, Mhe. Dkt. Patricia Kisinda wakati wa Hafla ya Uzinduzi wa Kitabu cha Jaji Mstaafu, Mhe. Eusebia Munuo kiitwacho 
‘JUSTICE EUSEBIA MUNUO: A Trailblazer in the Legal Profession in Tanzania.' 

(Picha na JAMES BUSANYA & PAUL MAKANILE, Mahakama)


 

TANZANIA COMMENDS ILO DG EFFORTS IN PROMOTING DECENT WORK, SOCIAL JUSTICE

By FAUSTINE KAPAMA-Monitoring from Judiciary, Dodoma

A delegation from Tanzania comprising Court of Appeal Justice, Hon. Dr. Yose Mlyambina, is in Switzerland, attending the International Labour Organization (ILO) Governing Body Meeting, which will discuss various labour issues.

During the 10-day meeting, which took off on November 9, 2026, Justice Mlyambina presented a key message on behalf of the Tanzania delegation, commending efforts of the new elected ILO Director General, Mr. Gilbert Houngbo, in promoting decent work, social justice and the protection of workers' rights.

Ambassador, Hon. Abdallah Possi, a Tanzanian diplomat who serves as Tanzania's Permanent Representative to the United Nations Office and other International Organisations in Geneva, also presented a statement at the meeting on behalf of Africa.

In the message, Hon. Dr. Mlyambina told the meeting, which comes at end tomorrow dated November 19, 2026, that the United Republic of Tanzania wishes to extend its warm congratulations to Mr Houngbo on his re-election as Director-General of the International Labour Organization (ILO) for a second term.

‘Tanzania considers his re-election a testament to the confidence placed in his leadership, experience and commitment to advancing the mandate of the Organization. We are particularly pleased to witness the continued leadership of an African national at the helm of this important multilateral institution,’ he said.

Justice Mlyambina explained that they commend the Director-General's efforts in promoting decent work, social justice and the protection of workers' rights.

He underscored the importance of strengthening the ILO's tripartite structure and advancing key priorities, including employment creation, skills development, youth employment, gender equality, social protection and the transition from the informal to the formal economy.

‘Tanzania reaffirms its commitment to working constructively with the Director-General and all ILO constituents towards strengthening the Organization and advancing its mandate of promoting decent work and social justice for all,’ he said.

They wished Mr. Houngbo every success in his renewed mandate and assured him of Tanzania's continued support and cooperation.

Other members of the Tanzania delegation attending the meeting includes the Labour Commissioner, Tanzania Mainland, Ms. Suzan Nkangwa, the Chief Executive of OSHA, Ms. Khadija Mwenda, the Director General of the CMA, Hon. Usekelege Mpullah, the Registrar of Trade Unions, Mr. Valence Wambali and other officials from the Ministry of Labour and its affiliated institutions.

Tanzania Court of Appeal Justice Yose Mlyambina waiting his turn to present Tanzania message at the ongoing International Labour Organization (ILO) Governing Body Meeting in Swertzeland.


The Tanzania delegation discusses some points Tanzania's Permanent Representative to the United Nations Office and other International Organisations in Geneva, Hon. Abdallah Possi.


Court of Appeal Justice Yose Mlyambina [right] presents a Compendium on Workers’ Compensation Law in Mainland Tanzania to 
Tanzania's Permanent Representative to the United Nations Office and other International Organisations in Geneva, Hon. Abdallah Possi.

The delegation palse for a memmorable picture.





 

Jumanne, 17 Novemba 2026

HISTORIA YAANDIKWA; KITABU CHA HAKIMU WA KWANZA MWANAMKE MTANZANIA CHAZINDULIWA

·       Chazinduliwa na Jaji Mkuu Masaju

·       Chaeleza historia na mchango wa Jaji Mstaafu Eusebia Nicholas Munuo

Na MARY GWERA, Mahakama-Dodoma

Tarehe 17 Novemba, 2026 itabaki kuwa katika historia ya Mhimili wa Mahakama na Taifa la Tanzania kwa ujumla kufuatia tukio la uzinduzi wa Kitabu cha Jaji Mstaafu wa Mahakama ya Rufani, Mhe. Eusebia Nicholas Munuo aliyekuwa Mwanamke wa kwanza Mtanzania kuwa Hakimu na Jaji wa Mahakama ya Rufani.

Katika kusherehekea mchango mkubwa wa Jaji Mstaafu huyo almaarufu kwa jina la Mama Munuo/Jaji Munuo, Mahakama ya Tanzania kupitia aliyekuwa Jaji Mkuu Mstaafu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. Prof. Ibrahim Hamis Juma iliona umuhimu wa kuwa na kitabu kitakachoeleza historia yake, hivyo, walikieleza Chuo cha Uongozi wa Mahakama (IJA) Lushoto kuandika Kitabu cha Historia ya Mwanamama huyo mahiri kufuatia historia yake nzuri na utumishi wa umma uliotukuka kwa Mahakama na Taifa kwa ujumla.

Wazo la kuandika kitabu hicho lililozaliwa tarehe 20 Machi, 2024 limezaa matunda na kuja na Kitabu kiitwacho ‘JUSTICE EUSEBIA MUNUO: A Trailblazer in the Legal Profession in Tanzania,’ ambacho kimezinduliwa na Mgeni Rasmi wa hafla ambaye alikuwa Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. George Masaju kwenye Ukumbi wa Mikutano wa Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania jijini Dodoma.

Mhe. Masaju amesema kuwa, Kitabu hicho ni hazina mpya na dira muhimu ya kisheria na kimaadili kwa kizazi cha sasa na kijacho na kinasalia kuwa funzo kwa Majaji, Mahakimu, Wanasheria, Wanafunzi wa Sheria na kila Mtanzania kuwa mafanikio ya kweli hujengwa kwa maono, uwezo, ujasiri, nidhamu, uadilifu na moyo wa dhati wa kuitumikia jamii.

Akitoa hotuba yake kabla ya kuzindua Kitabu hicho, Mhe. Masaju amesema kuwa, uzinduzi wa kitabu hicho unadhihirisha kwa mara nyingine tena umahiri, ujasiri na alama isiyofutika iliyoachwa na Jaji Mstaafu, Mhe. Munuo katika utumishi wake uliotukuka uliodumu kwa miongo kadhaa, ukiwa ni kielelezo cha umahiri wa kipekee na utetezi thabiti wa misingi ya haki, usawa na utawala wa sheria nchini Tanzania.

Jaji Mkuu amekiri kufurahishwa na tukio hilo na kusema kuwa, kwake ni faraja na  anamshukuru Mungu kwa kumpa fursa hiyo ya kuzindua kitabu hicho, ambapo amesema, “nina furaha kubwa kushiriki tukio hili lenye umuhimu mkubwa kwa Mahakama ya Tanzania,Taaluma ya sheria, masuala ya jinsia na Taifa letu kwa ujumla, kwani leo hatuzindui kitabu tu, tunazindua kumbukumbu ya historia, tunatambua mchango wa mtumishi aliyejitolea maisha yake katika utumishi wa haki na tunahifadhi utetezi wa taaluma kwa ajili ya kizazi hiki na vizazi vijavyo.” 

Amesema, tukio hilo ni la uhusishaji wa maarifa, uhusishaji wa hekima na akili, lakini na maadili katika utumishi na jamii ya watu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania na kwamba Mahakama itaendeleza matukio hayo ya uandishi wa vitabu kwa Majaji na watumishi wengine wa Mahakama waliostaafu, kama sehemu na mkakati wa kuhifadhi maarifa, Hekima, akili na maadili ya wenzetu.

Mhe. Masaju amesema kitabu hicho kitabu hicho kina umuhimu unaozidi maelezo ya maisha ya mtu mmoja na kwamba ni nyaraka ya kihistoria ya mageuzi ya Mahakama ya Tanzania; ni kumbukumbu ya juhudi za wanawake katika taaluma ya sheria; ni ushahidi wa mabadiliko ya nafasi ya mwanamke katika uongozi wa kitaifa na kimataifa; na zaidi ya yote, ni somo kuhusu namna mtu mmoja anavyoweza kuacha alama katika taasisi na jamii nzima.

 

“Kwa kusoma kitabu hiki, ndipo tunaweza kujua kujifunza mambo mengi yaliyofanywa na Mhe. Munuo alipokuwa katika utumishi wa umma katika Mhimili huu wa Mahakama,” ameeleza Jaji Mkuu.

Kadhalika, Mhe. Masaju amesema kuwa, Jaji Eusebia Nicholas Munuo si sehemu tu ya historia ya Mahakama ya Tanzania bali ni miongoni mwa watu walioisaidia historia hiyo kubadilika katika Taifa la Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.

 

Kufuatia historia ya Jaji Munuo, Jaji Mkuu amesema, kuna haja ya kuangalia maisha yake si kwa kuhesabu tu vyeo alivyowahi kushika, bali kuangalia milango aliyofungua, taasisi alizojenga, watu aliowainua, kanuni za haki alizozisimamia na kizazi cha wataalam alichokipa ujasiri wa kuamini kwamba nacho kinaweza kufika mbali.

 

Aidha, Mhe. Masaju amekipongeza Chuo cha Uongozi wa Mahakama Lushoto (IJA) kwa kulitekeleza jukumu la kuandika kitabu hicho kwa ufanisi ipasavyo mara tu walipoelekezwa na aliyekuwa Jaji Mkuu wa Tanzania wa wakati huo, Mhe. Prof. Ibrahim Hamis Juma pamoja na wote walioshiriki kuandika na kuweka mada zao ndani ya kitabu hicho.

Ametoa rai kwa Uongozi wa Mahakama, bado kuna haja na deni kubwa la kuendelea kuandika vitabu kwa Majaji wengine na hasa ambao bado wako hai.  Miongoni mwao ameshauri uangaliwe uwezekano wa kuandika mapema iwezekanavyo kitabu kinachohusu sifa za maisha ya Jaji Damian Lubuva. 

Akizungumzia maisha na safari ya uongozi wa Mhe. Munuo, Jaji Mkuu amesema kwamba, ni kielelezo cha pekee cha uvumilivu, uwezo mkubwa, na utumishi uliotukuka uliovunja vizuizi vya kijinsia na kuweka msingi thabiti katika mfumo wa sheria na utoaji haki nchini Tanzania.

Amesema, safari ya Jaji Munuo ndani ya Mhimili wa Mahakama ni ushahidi thabiti kuwa, uwezo hauna jinsia. Alianza kazi yake akiwa na umri wa miaka 24 na kuvunja rekodi katika kila ngazi aliyopitia ambazo ni pamoja na kuwa Hakimu Mkazi wa Kwanza Mwanamke Tanzania aliajiriwa rasmi tarehe 01 Julai, 1970 katika Mahakama ya Hakimu Mkazi Kivukoni, Dar es Salaam, Hakimu Mkazi Mfawidhi katika Vituo vya Mwanza na Tabora, akiongoza shughuli za kimahakama, ugawaji wa mashauri, na usimamizi wa watumishi.

Nafasi nyingine alizowahi kushika Jaji Munuo ni pamoja na Hakimu Mkazi mwenye Mamlaka ya Ziada (1984), Jaji wa Mahakama Kuu (1987): alipandishwa cheo na kuhudumu katika kanda mbalimbali zikiwemo Mbeya, Songea, Moshi, na Dar es Salaam, Jaji wa Mahakama ya Rufani (2002), alikuwa mwanamke wa kwanza katika historia ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kuingia katika Mahakama ya juu ya Nchi.

Mhe. Masaju amesema kuwa, Jaji Munuo aliwahi pia kuwa Kaimu Jaji Mkuu wa Tanzania ambapo alikabidhiwa dhamana ya kuiongoza Mahakama nzima ya Tanzania katika vipindi mbalimbali.

Mbali na vyeo hivyo, Jaji Mkuu ameeleza kuwa, Mhe. Munuo alienda zaidi ya hukumu na kuwa Mwalimu, Mlezi na Mjenzi wa Taasisi. Amesema, “Jaji Munuo hakuwa tu mtoa maamuzi ya kisheria, bali alikuwa mchango hai katika kujenga uwezo wa kitaaluma na taasisi imara nchini.”

Kwa upande wa Elimu na Mafunzo, Mhe. Masaju amesema kuwa, Jaji Munuo aliwahi kuwa Mhadhiri katika Chuo cha Usimamizi wa Maendeleo Mzumbe (IDM), akiandaa Maofisa Mahakama na Mahakimu. Alikuwa mtoa mada mkuu katika maadili ya Mahakama, haki za binadamu, usawa wa kijinsia, na kupambana na vitendo vya rushwa ya ngono (sextortion).

Vilevile, Jaji Munuo alifanya Utumishi wa Kitaifa Nje ya Mahakama ambapo aliwahi kuwa Mwenyekiti wa Regional Housing Tribunal, Arusha (1984 - 1987), Mwenyekiti wa Regional Local Government Election Committee, Kamishna wa Law Reform Commission of Tanzania (1984 - 1990), akishiriki katika uchunguzi wa mfumo wa haki jinai, Mwenyekiti wa Kamati ya Maadili ya Majaji (2007–2012) na Mwenyekiti wa National Parole Board of Tanzania (2013–2016).

Katika hatua nyingine, Jaji Mkuu amesema kuwa, ili kuhakikisha kuwa mafanikio yake hayabaki kuwa ya pekee yake, Jaji Munuo aliongoza juhudi za kuanzisha Chama cha Majaji Wanawake Tanzania (TAWJA) mwaka 2000, akihudumu kama Mwanzilishi na Mwenyekiti wake wa kwanza ili kuwajengea uwezo, kuwaunganisha, na kuwalinda wanawake na watoto kisheria.

“Ushawishi wake ulivuka mipaka ya nchi hadi kufikia kuongoza International Association of Women Judges (IAWJ) kama Rais wa Kimataifa (2012 - 2014). Chini ya uongozi wake, Tanzania iliweka historia ya kuwa mwenyeji wa Mkutano wa 12 wa Kimataifa wa IAWJ uliofanyika Arusha mwezi Mei, 2014,” amesema Mhe. Masaju.

Kwa upande wa Maamuzi muhimu ya Kimahakama yaliyounda Sheria, Jaji Mkuu amesema kupitia maamuzi yake makuu ya kimahakama, Jaji Munuo alisaidia kuimarisha misingi ya kisheria na utawala bora nchini.

Mhe. Masaju amesema mchango wa Jaji Munuo ulitambuliwa na Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania mwezi Desemba, 2012 alipotunukiwa nishani ya heshima ya kitaifa ya Nishani ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Daraja la Pili (Order of the United Republic of Tanzania, Second Class Medal) na Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wa wakati huo, Mhe. Dkt. Jakaya Mrisho Kikwete, pamoja na tuzo nyingine za kitaifa na kimataifa.

Mhe. Eusebia Munuo alizaliwa tarehe 01 Septemba, 21946 katika Kijiji cha Njari, Uru Kaskazini Moshi mkoani Kilimanjaro.


Hafla ya uzinduzi wa Kitabu hicho iliyoratibiwa na Chuo cha Uongozi wa Mahakama (IJA) Lushoto imehudhuriwa na Majaji wa Mahakama ya Rufani, baadhi ya Majaji wa Mahakama Kuu ya Tanzania, Mtendaji Mkuu wa Mahakama ya Tanzania, Dkt. John Antony Jingu, Msajili Mkuu wa Mahakama, Mhe. Eva Kiaki Nkya, Wasajili wa Mahakama ya Rufani na Mahakama Kuu, Naibu Wasajili, Wajumbe wa Menejimenti ya Mahakama na ya IJA pamoja na Watumishi wa Mahakama.


    Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. George Masaju akizindua Kitabu cha historia ya Jaji Mstaafu wa Mahakama ya Rufani, Mhe. Eusebia Nicholas Munuo kinachoitwa ‘JUSTICE EUSEBIA MUNUO: A Trailblazer in the Legal Profession in Tanzania’ leo tarehe 17 Novemba, 2026 kwenye ukumbi wa mikutano Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania-Dodoma. Wanaoshuhudia zoezi hilo kushoto ni, Jaji Mstaafu, Mhe. Munuo na kulia ni Jaji wa Mahakama ya Rufani na Mwenyekiti wa Baraza la Chuo cha Uongozi wa Mahakama (IJA) Lushoto, Mhe. Dkt. Mary Levira.

Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. George Masaju (kulia) akimkabidhi Jaji Munuo nakala za vitabu vya JUSTICE EUSEBIA MUNUO: A Trailblazer In The Legal Profession in Tanzania mara baada ya kukizindua leo tarehe 17 Novemba, 2026 kwenye ukumbi wa mikutano wa Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania jijini Dodoma.

    Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano Tanzania, Mhe. George Masaju akitoa hotuba yake wakati wa uzinduzi wa Kitabu cha Histioria ya Jaji Mstaafu wa Mahakama ya Rufani, Mhe. Eusebia Munuo kinachoitwa JUSTICE EUSEBIA MUNUO: A Trailblazer In The Legal Profession in Tanzania. Kulia ni Jaji wa Mahakama ya Rufani na Mwenyekiti wa Baraza la Chuo cha Uongozi wa Mahakama (IJA) Lushoto, Mhe. Dkt. Mary Levira na katikati ni Jaji Kiongozi wa Mahakama Kuu ya Tanzania, Mhe. Dkt. Mustapher Mohamed Siyani.

Majaji, Viongozi pamoja na Watumishi wengine wa Mahakama Dodoma wakifuatilia hotuba ya Mgeni Rasmi Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano Tanzania, Mhe. George Masaju alipokuwa akitoa hotuba yake wakati wa uzinduzi wa Kitabu cha Histioria ya Jaji Mstaafu wa Mahakama ya Rufani, Mhe. Eusebia Munuo kinachoitwa JUSTICE EUSEBIA MUNUO: A Trailblazer In The Legal Profession in Tanzania.

Meza Kuu ikiongozwa na Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano Tanzania, Mhe. George Masaju (katikati). Wa tatu kulia ni Jaji wa Mahakama ya Rufani na Amidi wa Mahakama hiyo, Mhe. Augustine Mwarija, wa pili kulia ni Jaji wa Mahakama ya Rufani na Mkuu wa Chuo cha Uongozi wa Mahakama (IJA) Lushoto, Mhe. Dkt. Paul Kihwelo, wa pili kushoto ni Jaji wa Mahakama ya Rufani na Mwenyekiti wa Baraza la Chuo cha Uongozi wa Mahakama (IJA) Lushoto, Mhe. Dkt. Mary Levira, wa tatu kushoto ni Jaji Mstaafu wa Mahakama ya Rufani, Mhe. Eusebia Munuo, wa kwanza kushoto ni Jaji Kiongozi wa Mahakama Kuu ya Tanzania, Mhe. Dkt. Mustapher Mohamed Siyani na wa kwanza kulia ni Jaji Mfawidhi wa Mahakama Kuu ya Tanzania Masjala Ndogo Dodoma, Mhe. Joachim Tiganga.

Jaji Mstaafu wa Mahakama ya Rufani, Mhe. Eusebia Munuo akizungumza wakati wa Hafla ya uzinduzi wa Kitabu chake kiitwacho JUSTICE EUSEBIA MUNUO: A Trailblazer In The Legal Profession in Tanzania iliyofanyika leo tarehe 17 Novemba, 2026 kwenye ukumbi wa mikutano wa Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania jijini Dodoma.

Jaji wa Mahakama ya Rufani na Mkuu wa Chuo cha Uongozi wa Mahakama (IJA) Lushoto, Mhe. Dkt. Paul Kihwelo akitoa neno wakati wa Hafla ya uzinduzi wa Kitabu chake kiitwacho JUSTICE EUSEBIA MUNUO: A Trailblazer In The Legal Profession in Tanzania iliyofanyika leo tarehe 17 Novemba, 2026 kwenye ukumbi wa mikutano wa Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania jijini Dodoma.

Jaji wa Mahakama ya Rufani na Mwenyekiti wa Baraza la Chuo cha Uongozi wa Mahakama (IJA) Lushoto, Mhe. Dkt. Mary Levira akitoa neno leo tarehe 17 Novemba, 2026 wakati wa Hafla ya uzinduzi wa Kitabu chake kiitwacho JUSTICE EUSEBIA MUNUO: A Trailblazer In The Legal Profession in Tanzania iliyofanyika kwenye ukumbi wa mikutano wa Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania jijini Dodoma.

Wakili Eric Ng'maryo akitoa maelezo kuhusu Mtazamo wa Kisheria katika Kitabu cha JUSTICE EUSEBIA MUNUO: A Trailblazer In The Legal Profession in Tanzania kilichozinduliwa leo tarehe 17 Novemba, 2026 na Jaji Mkuu, Mhe. Masaju kwenye ukumbi wa mikutano wa Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania jijini Dodoma.
   
Prof. Ruth Meena akitoa neno kuhusu Mtazamo wa Kijinsia katika Kitabu cha JUSTICE EUSEBIA MUNUO: A Trailblazer In The Legal Profession in Tanzania kilichozinduliwa leo tarehe 17 Novemba, 2026 na Jaji Mkuu, Mhe. Masaju kwenye ukumbi wa mikutano wa Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania jijini Dodoma.

Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano Tanzania, Mhe. George Masaju (katikati) pamoja na Viongozi wengine walioketi meza kuu wakiwa katika picha ya pamoja na Majaji wa Mahakama ya Rufani waliohudhuria katika hafla ya uzinduzi wa Kitabu cha JUSTICE EUSEBIA MUNUO: A Trailblazer In The Legal Profession in Tanzania kilichozinduliwa leo tarehe 17 Novemba, 2026 na Jaji Mkuu, Mhe. Masaju kwenye ukumbi wa mikutano wa Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania jijini Dodoma.

Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano Tanzania, Mhe. George Masaju (katikati) pamoja na Viongozi wengine walioketi meza kuu wakiwa katika picha ya pamoja na baadhi ya Majaji wa Mahakama Kuu waliohudhuria katika hafla ya uzinduzi wa Kitabu cha JUSTICE EUSEBIA MUNUO: A Trailblazer In The Legal Profession in Tanzania kilichozinduliwa leo tarehe 17 Novemba, 2026 na Jaji Mkuu, Mhe. Masaju kwenye ukumbi wa mikutano wa Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania jijini Dodoma.

Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano Tanzania, Mhe. George Masaju (katikati) pamoja na Viongozi wengine walioketi meza kuu wakiwa katika picha ya pamoja na Wajumbe wa Menejimenti ya Mahakama ya Tanzania waliohudhuria katika hafla ya uzinduzi wa Kitabu cha JUSTICE EUSEBIA MUNUO: A Trailblazer In The Legal Profession in Tanzania kilichozinduliwa leo tarehe 17 Novemba, 2026 na Jaji Mkuu, Mhe. Masaju kwenye ukumbi wa mikutano wa Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania jijini Dodoma.

Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano Tanzania, Mhe. George Masaju (katikati) pamoja na Viongozi wengine walioketi meza kuu wakiwa katika picha ya pamoja na  baadhi ya Watumishi wa Makao Makuu ya Mahakama Dodoma waliohudhuria katika hafla ya uzinduzi wa Kitabu cha JUSTICE EUSEBIA MUNUO: A Trailblazer In The Legal Profession in Tanzania kilichozinduliwa leo tarehe 17 Novemba, 2026 na Jaji Mkuu, Mhe. Masaju kwenye ukumbi wa mikutano wa Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania jijini Dodoma.

Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano Tanzania, Mhe. George Masaju (katikati) pamoja na Viongozi wengine walioketi meza kuu wakiwa katika picha ya pamoja na Ndugu wa Jaji Mstaafu, Mhe. Eusebia Munuo (wa tatu kushoto).

 Picha ya pamoja na sehemu ya walioshiriki kuandika Kitabu cha JUSTICE EUSEBIA MUNUO: A Trailblazer In The Legal Profession in Tanzania kilichozinduliwa leo tarehe 17 Novemba, 2026 na Jaji Mkuu, Mhe. Masaju kwenye ukumbi wa mikutano wa Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania jijini Dodoma.
   
Picha ya pamoja na Naibu Wasajili waliohudhuria katika uzinduzi wa Kitabu kijulikanacho kwa jina la JUSTICE EUSEBIA MUNUO: A Trailblazer In The Legal Profession in Tanzania kilichozinduliwa leo tarehe 17 Novemba, 2026 na Jaji Mkuu, Mhe. Masaju kwenye ukumbi wa mikutano wa Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania jijini Dodoma.

Jaji Mkuu wa Jamhuri ya Muungano Tanzania, Mhe. George Masaju (katikati) pamoja na Viongozi wengine walioketi meza kuu wakiwa katika picha ya pamoja na  baadhi ya Wanachama wa Chama cha Majaji Wanawake Tanzania (TAWJA) waliohudhuria katika hafla ya uzinduzi wa Kitabu cha JUSTICE EUSEBIA MUNUO: A Trailblazer In The Legal Profession in Tanzania kilichozinduliwa leo tarehe 17 Novemba, 2026 na Jaji Mkuu, Mhe. Masaju kwenye ukumbi wa mikutano wa Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania jijini Dodoma.

Picha ya pamoja na Mahakimu waliohudhuria katika uzinduzi wa Kitabu kijulikanacho kwa jina la JUSTICE EUSEBIA MUNUO: A Trailblazer In The Legal Profession in Tanzania kilichozinduliwa leo tarehe 17 Novemba, 2026 na Jaji Mkuu, Mhe. Masaju kwenye ukumbi wa mikutano wa Makao Makuu ya Mahakama ya Tanzania jijini Dodoma.

(Picha na JAMES BUSANYA & PAUL MAKANILE, Mahakama-Dodoma)